Home > Professionals > Wat zijn jonge mantelzorgers?

 

De term jonge mantelzorgers (JMZ'ers) is voor veel Nederlanders nog relatief onbekend. Wanneer ben je een jonge mantelzorger? Hoeveel jonge mantelzorgers zijn er in Nederland? Waardoor wordt de jonge mantelzorger belast? Hieronder volgt een korte uiteenzetting over jonge mantelzorgers.

 

Wat zijn jonge mantelzorgers?

 

Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren die zich regelmatig zorgen maken om, soms zorg moeten missen en/of belast zijn met zorgtaken voor een ouder, broer of zus met:

 

  • een lichamelijke chronische ziekte;

 

  • een verstandelijke of lichamelijke beperking;

 

  • chronische psychische klachten;

 

  • een alcohol-, drugs-, of andere verslaving.

 

Hoeveel jonge mantelzorgers zijn er?

 

Het aantal kinderen en jongeren die voor een gezinslid zorgen is aanzienlijk. Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland gedaan om inzicht te krijgen in het aantal kinderen en jongeren dat opgroeit met de zorg voor een gezinslid. Vaak zijn deze onderzoeken niet allesomvattend betreft de beperkingen van de verzorgde in het gezin of het onderzoek richt zich op een beperkte leeftijdsgroep. De cijfers variëren daardoor van 1 op de 4 kinderen is jonge mantelzorger (GGD Gelre-Ijssel, 2010), tot 1 op de 10 kinderen is jonge mantelzorger (SCP, 2012).

 

Hoe herken je de jonge mantelzorger?

 

Vanuit onze ervaring merken wij dat jonge mantelzorgers vaak wat teruggetrokken zijn. Ze passen zich gemakkelijk aan en hebben vaak de neiging zichzelf weg te cijferen. Dit is vaak te verklaren doordat de aandacht binnen het gezin uit gaat naar degene met een ziekte of beperking. Kinderen zijn thuis gewend om zich aan te passen en doen dit op school en bij de sportclub meestal niet anders. Jonge mantelzorgers blijven daarom vaak onopgemerkt en worden regelmatig overschat. Het ‘engel-in-de-klas’ principe is de jonge mantelzorger op het lijf geschreven, doordat zij zich vaak volwassen en voorbeeldig gedragen worden zij regelmatig overschat. In de praktijk blijkt dat jonge mantelzorgers onderhuids wel degelijk kampen met diverse emoties, spanningen en verantwoordelijkheden, die er toe bijdragen dat zij op enig moment in hun leven vastlopen.

 

Welke vormen van belasting bedreigen jmz-ers?

 

De ontwikkeling van jonge mantelzorgers kan op verschillende manieren bedreigd worden (Ginkgo, 2008):

 

Praktisch: de hoeveelheid en intensiteit van hun taken bepaalt hoeveel tijd zij voor hun eigen bezigheden over houden.

Psychisch: het opgroeien met een langdurig ziek gezinslid veroorzaakt onzekerheid, angst, boosheid en verdriet;

 

Fysiek: grote geestelijke druk en zware lichamelijke taken vergroten de kans op spanningsklachten zoals hoofd- en buikpijn en rug- en gewrichtsklachten;

 

Relationeel: de relaties met andere gezinsleden en de emotionele ontwikkeling van het kind komen onder druk te staan, vooral wanneer de ouders niet meer voldoende in staat zijn de ouderrol te vervullen;

 

Sociaal: contacten met leeftijdgenoten schieten erbij in als de situatie thuis jonge mantelzorgers te veel in beslag neemt. De belevingswereld van jonge mantelzorgers is dusdanig anders dan die van leeftijdgenoten dat zij moeilijk aansluiting vinden. Tevens raken bij langdurige ziekte van een van de gezinsleden veel gezinnen in een sociaal isolement.

 

Wat zijn mogelijke gevolgen van overbelasting voor jonge mantelzorgers?

 

Er zijn diverse tekenen die duiden op (dreigende) overbelasting bij jonge mantelzorgers:

 

  • Vermoeidheid, concentratieproblemen en schoolverzuim met bijvoorbeeld een opvallende daling van de schoolprestaties of het afbreken van de opleiding tot gevolg;

 

  • Psychosomatische klachten, dat wil zeggen: psychische spanningen die leiden tot lichamelijke klachten, zoals eet- en slaapproblemen of vluchtgedrag zoals het gebruik van drugs en/of alcohol;

 

  • Teruggetrokken gedrag en isolement ten opzichte van  leeftijdsgenoten, wat later in het leven kan leiden tot ernstige persoonlijke problemen;

 

  • Extreem opvallend gedrag of extra voorbeeldig gedrag om niet op te vallen.

 

Wat het meest in het oog springt, is parentificatie. Kinderen krijgen te maken met een rolwisseling. Zij krijgen te maken met verantwoordelijkheden die niet passen bij de leeftijd en ontwikkeling. Zij kunnen een verantwoordelijkheidsbesef ontwikkelen dat leidt tot een grenzeloosheid die voorbijgaat aan eigen behoeften, veel te hoge eisen stellen, overaangepast gedrag en die de eigen ontwikkeling van kind tot volwassene, in de weg kan staan.

 

Wat zijn de gevolgen op latere leeftijd?

 

Een jeugd met een zieke ouder of broer of zus, kan tot een volwassenheid met klachten leiden. Meestal doen zich in het begin van de vroege volwassenheid de eerste symptomen voor. Kinderen hebben namelijk geen andere keuze dan ‘weglopen of wegcijferen’. Weglopen doen zij niet; de loyaliteit naar ouders toe is groot bij kinderen en bovendien ‘is de zorgsituatie er gewoon’. Psychische problemen, identiteitsproblemen, relatieproblemen, carrièreproblemen, eenzaamheid, geen verantwoording meer willen dragen zijn symptomen waar jong volwassenen soms tot ver in de volwassenheid mee te maken kunnen krijgen.Verwarring over de eigen identiteit speelt soms een leven lang door. Altijd zo gericht geweest op de zieke thuis, altijd zo gedragen dat die het minste last heeft van jou, niet kunnen identificeren met een vader of moeder die ziek is, dus anders. Zij vragen zich pas later af: ‘Wie ben ik nu zelf?’. (Axion, 2009)

 

Wat zijn de conclusies van onderzoeken naar  overbelasting van jonge mantelzorgers?

 

Volgens het Trimbos Instituut hebben kinderen van ouders met psychiatrische problemen - op enig moment in hun leven - 1,5 keer zo veel kans op het ontwikkelen van een psychiatrische stoornis (50%) dan anderen (30%) (Trimbos Intituut, 2011). Dit verhoogde risico wordt ook gestaafd door de resultaten van het onderzoek van de UvA naar kinderen met een chronisch zieke ouder (Sieh, 2012). Uit dit onderzoek blijkt dat jongeren tussen 10 en 20 jaar met een chronisch zieke ouder een kwetsbare groep vormen. Door hun mantelzorgtaken hebben ze te weinig tijd voor ontspanning en schooltaken. Hierdoor ervaren ze stress, die tot ontwikkelingsproblemen kan leiden. Uit het onderzoek bleek ook dat het beleefde stressniveau en het aantal moeilijke momenten met betrekking tot eigen ervaringen bij de jongeren met een zieke ouder significant hoger was, en de schoolcijfers waren duidelijk lager. Ook het hebben van een broer of zus met een beperking trekt een zware wissel op deze jeugdigen (Moyson, 2011).

 

Welke risicofactoren zijn relevant voor jonge mantelzorgers?

 

Er zijn een aantal factoren aan te wijzen als risicofactoren. Zij vergroten de kans dat de jonge mantelzorger overbelast dreigt te raken of daadwerkelijk vastloop in zijn of haar ontwikkeling.

Risicofactoren zijn:

 

  • Gezinskenmerken: éénoudergezin, conflicten, disfunctionele ouder-kind-interactie, beperkte draagkracht van andere gezinsleden;

 

  • Kind-kenmerken: leeftijd van het kind; de invloed van ouder is groter naarmate het kind jonger is, negatief zelfbeeld, onduidelijkheid over de ziekte of beperking van het gezinslid;

 

  • Kenmerken verzorgde: ernst en duur van ziekte of beperking van de zorgvrager, intensiteit van de zorgverlening,  negatief zelfbeeld, verslechterd functioneren in de ouderrol, trauma’s, erfelijke factoren;

 

  • Sociale factoren: netwerk, sociaal isolement, conflicten, negatieve beeldvorming (taboe - schaamte), onvoldoende kennis van ondersteuningsmogelijkheden;

 

  • Sociaal economische factoren: laag of sterk dalend gezinsinkomen, gebrekkige opleiding ouders, schulden;

 

  • Culturele en maatschappelijke factoren: kind zijn van migranten met taalproblemen, religieuze en/of culturele bezwaren tegen het gebruik van voorzieningen, werkloosheid, economische crisis, discriminatie.

 

Welke beschermende factoren zijn er voor jonge mantelzorgers?

 

Gelukkig zijn er ook een aantal beschermende factoren die de kans op (dreigende) overbelasting van de jonge mantelzorger verkleinen.

 

Beschermende factoren zijn:

 

  • Een goede ouder-kind relatie;

 

  • Sociale steun binnen en buiten het gezin;

 

  • Aanwezigheid van professionele steun;

 

  • Hoge competentie en sociale redzaamheid van het kind;

 

  • Kennis over de ziekte/aandoening van het gezinslid;

 

  • Ruimte voor activiteiten buitenshuis.

 

Activiteiten:  

Schmink & Circus       4-12 jr 
 

Cursussen:
Sammie en de schatkist; 4-8 jaar
Kind van cursus; 9-12 & 12-16 jaar
Brussencursus; 9-12 & 12-16 jaar

Samen Gamen; 7-12 jaar 

  • SIZ Twente Instagram
  • Wix Facebook page
  • YouTube Classic
  • Wix Twitter page

©2019 Stichting Informele Zorg Twente        Disclaimer  |  Sitemap  |  Privacy       

naar ANBI

   Stichting Informele Zorg Twente
   Deldenerstraat 22

   7551 AG Hengelo

   P. Postbus 1117
, 7550 BC Hengelo

   T. 085-7731720 of mobiele nummers
   E. jongemantelzorgers@siztwente.nl

   KvK te Enschede S-41028352

naar Mezzo
naar JMZ-Pro
naar Nationale Zorgvernieuwingsprijs
naar siztwente.nl